İlk olarak, iç yüzey kusurları
1. İç katlama
Özellikler: Çelik borunun iç yüzeyinde düz veya spiral, yarı spiral tırtıklı kusurlar görülür.
Sebepler:
1) Boru kütüğü: gevşek merkez, ayrışma; ciddi büzülme deliği kalıntısı; standartı aşan metalik olmayan kalıntılar.
2) Boru kütüğünün düzensiz ısıtılması, çok yüksek veya çok düşük sıcaklık, çok uzun ısıtma süresi.
3) Delme alanı: başlığın ciddi şekilde aşınması; delme parametrelerinin yanlış ayarlanması; delme silindirinin eskimesi vb.
Kontrol: Çelik borunun iç yüzeyinde iç kıvrımlara izin verilmez. Boru ucundaki iç kıvrımlar taşlanmalı veya yeniden kesilmelidir. Taşlama noktasındaki gerçek duvar kalınlığı, standartta belirtilen minimum değerden az olmamalıdır; tam uzunluktaki iç kıvrım hurdaya ayrılacak olarak değerlendirilir.
2. İç yara izi
Özellikler: Çelik borunun iç yüzeyinde genellikle kök salmayan ve kolayca soyulabilen izler bulunur.
Sebepler:
1) Grafit yağlayıcısındaki safsızlıklar.
2) Kaba borunun arka ucundaki demir kulak, çelik borunun iç duvarına bastırılır, vb.
Kontrol: Çelik borunun iç yüzeyinin varlığına izin verilmez. Boru ucu taşlanmalı ve yeniden kesilmelidir. Taşlama derinliği, standartta belirtilen negatif sapmayı aşmamalıdır. Gerçek duvar kalınlığı, standartta belirtilen minimum değerden az olmamalıdır. Borunun tüm uzunluğu boyunca oluşan çizikler hurda olarak kabul edilir.
3. Çarpıtma
Özellikler: Çelik borunun iç yüzeyinde düz bir çizgi veya aralıklı tırnak şeklinde bükülmüş küçük bir tabaka bulunur. Bu tabaka genellikle borunun baş kısmında görülür ve kolayca soyulabilir.
Sebepler:
1) Delme aletinin ayar parametrelerinin yanlış ayarlanması.
2) Başa saplanan çelik parçası.
3) Kaba boruda demir oksit birikimi, vb.
Kontrol: Çelik borunun iç yüzeyinin köksüz ve kolayca soyulabilir (veya ısıl işlem sırasında yakılabilir) olması gerekir. Köklenmiş eğrilikler zımparalanmalı veya kesilmelidir.
4. İç düz yol
Özellikler: Çelik borunun iç yüzeyinde belirli genişlik ve derinlikte doğrusal çizikler bulunmaktadır.
Sebepler:
1) Haddeleme sıcaklığı düşük ve çekirdek çubuk sert metal cisimlere yapışmış durumda.
2) Grafit vb. içindeki safsızlıklar.
Denetleme:
1) Muhafaza borusu ve genel borunun iç kısmında, derinliği %5'i geçmeyen düz kısımlar bulunmasına izin verilir (basınçlı kaplar için maksimum derinlik 0,4 mm'dir).
İç kısımdaki düz yüzeyler taşlanmalı ve kesilmelidir.
2) Keskin kenarlı iç düz kısımlar taşlanmalı ve düzeltilmelidir.
5. İç kenar
Özellikler: Çelik borunun iç yüzeyinde belirli genişlik ve derinlikte doğrusal çıkıntılar bulunmaktadır.
Sebep: Çekirdek çubuk aşırı derecede aşınmış ve taşlama işlemi düzgün yapılmamış veya çok derine inmiş.
Denetleme:
1) Muhafaza ve boru hattının iç kenarlarının yüksekliği, duvar kalınlığının %8'ini ve çapı etkilemeyecek şekilde en fazla 0,8 mm'yi geçemez. Aşırı tolerans durumunda onarım ve yeniden kesim yapılmalıdır.
2) Genel boru ve boru hatlarında iç kenarların yüksekliğinin duvar kalınlığının %8'ini (maksimum yükseklik 0,8 mm) geçmemesi gerekmektedir. Fazla tolerans durumunda taşlama yapılmalı ve yeniden kesilmelidir.
3) L2 sınıfı (yani N5) kusur tespiti için kullanılan çelik borularda, iç kenarın yüksekliği %5'i geçmemelidir (maksimum yükseklik 0,5 mm'dir). Aşırı tolerans durumunda taşlama yapılmalı ve yeniden kesilmelidir.
4) Keskin kenarlı iç kısım düzgün bir şekilde taşlanmalıdır.
6. İç şişkinlik
Özellikler: Çelik borunun iç yüzeyi düzenli bir dışbükeylik gösterir ve dış yüzeyi hasar görmemiştir.
Sebep: Sürekli dönen silindirin öğütme miktarı çok fazla veya et kaybı oluyor, vb.
Muayene: İç kenarın gerekliliklerine göre muayene.
7. Çıkart
Özellikler: Çelik borunun iç yüzeyinde düzenli veya düzensiz çukurlar bulunur, dış yüzeyinde ise hasar yoktur.
Neden:
1) Sürekli haddeleme işleminin yanlış ayarlanması, her bir stand silindirinin haddeleme hızının eşleşmemesi.
2) Boru kütüğünün eşit olmayan şekilde ısıtılması veya sıcaklığın çok düşük olması.
3) Haddeleme merkez hattından sapma, sürekli haddeleme sonrasında çelik boru ile silindir arasında çarpışma vb. (Not: Bu neden 2003.1'de öne sürülmüştür ve prensibi hala tartışılmaktadır).
Kontrol: Duvar kalınlığının negatif sapmasını aşmayan ve gerçek duvar kalınlığının minimum duvar kalınlığı gereksiniminden daha büyük olduğu çekmelerin varlığına izin verilir. Standardı aşan çekmeler kaldırılmalıdır. (Not: Çekmelerin ciddi şekilde gelişmesi çekme çatlaklarıdır ve bu tür hasarlar kesinlikle incelenmelidir.)
8. İç dişli (bu kusur yalnızca Assel ünitesinde görülür)
Özellikler: Çelik borunun iç yüzeyinde, çoğunlukla ince cidarlı boruların iç yüzeyinde görülen ve belirgin bir düzensizlik hissi veren spiral izler bulunur. Nedenleri:
1) Eğik haddeleme işleminin doğasında bulunan kusurlar. Bu kusur, Assel boru haddeleme makinesinin işlem parametreleri doğru şekilde ayarlanmadığında daha belirgin hale gelir.
2) Deformasyon dağılımı mantıksızdır ve Assel duvarı azalması çok büyüktür.
3) Assel silindirinin konfigürasyonu hatalı.
Kontrol: Çelik borunun iç dişindeki kusurun derinliği 0,3 mm'yi geçmemekte ve belirli bir tolerans aralığı içindedir.
İkinci olarak, dış yüzey kusurları
1. Dıştan katlama
Özellikler: Çelik borunun dış yüzeyinde spiral şeklinde katmanlı kıvrımlar bulunur.
Sebepler:
1) Boru boşluğunun yüzeyinde kıvrımlar veya çatlaklar bulunmaktadır.
2) Tüp boşluğunun deri altı gözenekleri ve deri altı inklüzyonları daha ciddidir.
3) Boru boşluğunun yüzeyi iyi temizlenmemiş veya çıkıntılar, hizasız yüzeyler vb. içeriyor.
4) Haddeleme işlemi sırasında, çelik borunun yüzeyi kaldırılır, çizilir ve ardından haddeleme yoluyla çelik borunun tabanına bastırılarak dış kıvrımlar oluşturulur, vb.
Muayene: İzin verilmiyor: Hafif taşlama yapılabilir ve taşlamadan sonraki gerçek duvar kalınlığı ve dış çap, standartta belirtilen minimum değerden az olmamalıdır.
2. Katman ayrılması
Özellikler: Çelik borunun yüzeyinde spiral veya blok şeklinde tabakalanma ve çatlaklar.
Sebepler: Boru boşluğunda ciddi metalik olmayan kalıntılar, kalan büzülme delikleri veya ciddi gevşeklik vb.
İnceleme: İzin verilmiyor.
3. Dış yara izi
Özellikler: Çelik borunun dış yüzeyinde çizikler.
Sebepler:
1) Silindirin çeliğe yapışması, eskime, aşırı aşınma veya silindirin sürtünmesi.
2) Konveyör silindirinin yabancı maddeye yapışması veya aşırı aşınma.
Denetleme:
1) Dış yüzeydeki yara izleri parçalar halinde dağılmışsa zımparalanmalı veya çıkarılmalıdır.
2) Dış yüzeyde çizik bulunan boru bölümünde, dış çizik alanının %10'unu aşması durumunda, bu bölüm çıkarılmalı veya zımparalanmalıdır.
3) Duvar kalınlığının %5'ini aşan derinliğe sahip dış yüzeydeki çizikler zımparalanmalıdır.
4) Taşlama noktasındaki duvar kalınlığı ve dış çapın gerçek değerleri, standartta belirtilen minimum değerden az olmamalıdır.
4. Çiçek hastalığı izleri
Özellikler: Çelik borunun yüzeyinde düzensiz çukurlar bulunmaktadır.
Sebepler:
1) Çelik boru fırında çok uzun süre kalıyor veya ısıtma süresi çok fazla olduğundan yüzeydeki oksit tabakası çok kalınlaşıyor, temizlenmiyor ve çelik borunun yüzeyine yapışıyor.
2) Yüksek basınçlı suyla fosfor giderme ekipmanı düzgün çalışmıyor ve fosfor giderme işlemi temiz değil.
Denetleme:
1) Duvar kalınlığının negatif sapmasını aşmayan çukurların yerel olarak bulunmasına izin verilir.
2) Çukurların alanı, çukur açılan boru bölümünün alanının %20'sini geçmemelidir.
3) Tolerans dışı çukurlar taşlanabilir veya giderilebilir ve taşlama noktasındaki duvar kalınlığı ve dış çapın gerçek değerleri, standartta belirtilen minimum değerden az olmamalıdır. 4) Ciddi çukurlar hurdaya çıkarılır.
5. Mavi çizgiler
Özellikler: Çelik borunun dış yüzeyinde simetrik veya asimetrik düz hatlı haddeleme izleri bulunur.
Sebepler:
1) Ölçü alma makinesinin delik tipi yanlış hizalanmış veya ciddi şekilde aşınmış.
2) Ölçü makinesi silindirinin delikli tasarımı mantıklı değil.
3) Düşük sıcaklıkta çelik haddeleme.
4) Merdane işlemesi iyi değil ve merdane kenarının pahı çok küçük.
5) Makaraların montajı düzgün değil, boşluk çok büyük, vb.
Denetleme:
1) Muhafazanın dış yüzeyinin yüksekliği 0,2 mm'yi geçmemelidir (mavi çizgi) ve fazlası taşlanmalıdır.
2) Yüksek basınçlı konteyner borularında elle çizilmiş mavi çizgiye izin verilmez. Elle çizilmiş mavi çizgi varsa, mutlaka çıkarılmalıdır. Taşlama alanı pürüzsüz ve kenarsız olmalıdır.
3) Genel amaçlı çelik boruların (yapısal, sıvı, hidrolik destekler vb.) yüksekliğinin 0,4 mm'yi (mavi çizgi) geçmemesine izin verilir ve fazlası topraklanmalıdır.
4) Mavi çizginin keskin kenarı düzeltilmelidir.
5) Taşlama bölgesindeki duvar kalınlığı ve dış çap değerlerinin gerçek değerleri, standartta belirtilen minimum değeri aşmamalıdır.
6. Saç çizgisi
Özellikler: Çelik borunun dış yüzeyinde sürekli veya süreksiz, kıl benzeri ince çizgiler bulunur.
Sebepler:
1) Tüpün boş numunesinde deri altı gözenekler veya inklüzyonlar bulunmaktadır.
2) Boru boşluğunun yüzeyi iyice temizlenmemiş ve ince çatlaklar mevcut.
3) Silindirin aşırı aşınması ve eskimesi.
4) Merdane vb. parçaların işleme hassasiyetinin düşük olması.
Kontrol: Çelik borunun dış yüzeyinde görünür kılcal çatlaklara izin verilmez. Eğer varsa, tamamen giderilmelidir. Giderildikten sonra, duvar kalınlığı ve dış çapın gerçek değeri, standartta belirtilen minimum değerden az olmamalıdır.
7. Ağ benzeri çatlaklar
Özellikler: Çelik borunun dış yüzeyinde bantlar ve büyük aralıklar içeren küçük balık pulu şeklinde çatlaklar görülmektedir.
Sebepler:
1) Tüp boşluğunun zararlı element içeriği çok yüksek (örneğin arsenik).
2) Delme silindiri eskimiş ve çeliğe yapışmıştır.
3) Kılavuz plaka çeliğe yapışır, vb.
Kontrol: Tamamen çıkarılmış olmalıdır. Çıkarıldıktan sonra duvar kalınlığı ve dış çapın gerçek değeri, standartta belirtilen minimum değerden az olmamalıdır.
8. Çizikler
Özellikler: Çelik borunun dış yüzeyinde spiral veya doğrusal oluk kusurları bulunur ve çoğu durumda oluğun dibi görülebilir.
Sebepler:
1) Mekanik çizikler esas olarak silindirler, soğutma yatakları, doğrultma ve taşıma işlemlerinden kaynaklanır.
2) Silindirler iyi işlenmemiş veya aşırı derecede aşınmış ya da silindir aralığında yab cisimler bulunuyor.
Denetleme:
1) Çelik borunun dış yüzeyinde yerel olarak 0,5 mm'yi geçmeyen çiziklere izin verilir; 0,5 mm'yi aşan çizikler ise taşlanmalıdır. Taşlama noktasındaki duvar kalınlığı ve dış çapın gerçek değerleri, standartta belirtilen minimum değerden az olmamalıdır.
2) Keskin kenarlı çizikler zımparalanarak düzeltilmelidir.
9. Çarpışma
Özellikler: Çelik borunun dış yüzeyi içbükey ve dışbükeydir ve çelik borunun duvar kalınlığına zarar verilmez.
Sebepler:
1) Kaldırma sırasında çarpma.
2) Düzleştirme sırasında çarpma.
3) Boyutlandırma makinesinden sonra silindirin çarpması, vb.
Kontrol: Dış çapın negatif sapmasını aşmayan ve pürüzsüz bir yüzeye sahip çıkıntılar mevcut olabilir. Tolerans dışı olduğunda kesilmelidir.
10. Tümsekler
Özellikler: Çarpışma nedeniyle çelik borunun dış yüzeyinde düzensiz çizikler.
Sebepler: Soğuk bölge ve sıcak bölge arasında meydana gelen çeşitli çarpışmalar buna neden olabilir.
Denetleme:
1) Dış yüzeyde derinliği 0,4 mm'yi geçmeyen lokal morluklara izin verilir.
2) 0,4 mm'yi aşan çıkıntılar düzeltilmeli ve taşlama noktasındaki dış çap ve duvar kalınlığının gerçek değerleri, standartta belirtilen minimum değerden az olmamalıdır.
11. İçbükey düzeltme
Özellikler: Çelik borunun dış yüzeyi spiral şeklinde içbükeydir.
Sebepler:
1) Doğrultma makinesi silindir açısının yanlış ayarlanması ve aşırı basınç düşürme.
2) Doğrultma silindirinin vb. ciddi şekilde aşınması.
Kontrol: Çelik borunun dış yüzeyinde belirgin kenar ve köşeler olmaksızın içbükey düzeltmelere izin verilir, iç yüzey çıkıntılı değildir ve dış çap boyutu tolerans gereksinimlerini karşılar. Standardı aşan içbükey düzeltmeler giderilmelidir.
12. Yuvarlama katlamaları
Özellikler: Çelik boru duvarı, uzunlamasına yönde yer yer veya tüm uzunluğu boyunca iç ve dışbükey kıvrımlar gösterir ve dış yüzey şeritler halinde içbükeydir.
Sebepler:
1) Delik genişliği katsayısı çok küçük.
2) Haddehanenin yanlış ayarlanması, deliğin hizasının bozulmasına veya haddeleme merkez hattının tutarsız olmasına neden olur.
3) Sürekli haddehanenin her bir çerçevesinin basınç düşüşünün uygunsuz dağılımı, vb.
Yukarıda belirtilen nedenlerden dolayı, çelik borunun haddeleme işlemi sırasında metal, silindirler arasındaki boşluğa girer veya boru stabilitesini kaybederek boru duvarının kırışmasına neden olur.
İnceleme: İzin verilmiyor. Kesilip atılmalı veya hurdaya çıkarılmalıdır.
13. Çekme çatlağı
Özellikler: Çelik borunun yüzeyinde, özellikle ince cidarlı borularda, çekme ve çatlama fenomeni görülmektedir.
Sebepler:
1) Boru kütüğünün eşit olmayan ısıtma sıcaklığı nedeniyle, deformasyona uğrayan kısım düşük sıcaklık bölgesinde çekme kuvvetine maruz kalır. Çekme kuvveti büyük olduğunda, boru çekilir ve çatlar.
2) Sürekli haddeleme makinesinin her bir çerçevesinin hızının ve merdane aralığının yanlış ayarlanması çeliğin yırtılmasına neden olur.
3) Kaba boru duvar kalınlığının etkisi. Delme makinesi tarafından sürekli haddehaneye sağlanan kaba boru duvar kalınlığı küçük olduğunda, sürekli haddehanenin metal deformasyonu tasarlanan deformasyondan daha küçük olur; bu da sürekli haddehanenin çekme kuvvetiyle haddelenmesine ve çekme kuvveti büyük olduğunda bazen yırtılmaya neden olur.
4) Tüpün içinde ciddi yabancı maddeler bulunmaktadır.
İnceleme: İzin verilmiyor. Kesilip atılmalı veya hurdaya çıkarılmalıdır.
Üçüncüsü, tolerans dışı boyut.
1. Düzensiz duvar kalınlığı
Özellikler: Çelik borunun duvar kalınlığı aynı kesitte eşit değildir ve maksimum duvar kalınlığı ile minimum duvar kalınlığı birbirinden çok farklıdır.
Sebepler:
1) Tüpün eşit olmayan şekilde ısınması.
2) Delme makinesinin haddeleme hattı ayarlanmamış ve merkezleme silindiri dengesiz.
3) Baş kısmı aşınmış veya baş kısmının arka deliği eksantriktir.
4) Tüpün merkezleme deliğinin düzeltilmesi.
5) Borunun eğriliği ve kesme eğimi çok büyük.
Kontrol: Her bir boruyu ölçün ve duvar kalınlığı eşit olmayan uç kesilmelidir.
2. Duvar kalınlığı toleransı
Özellikler: Çelik borunun duvar kalınlığı bir yönde tolerans sınırını aşmaktadır. Pozitif sapma gösteren yöne aşırı duvar kalınlığı, negatif sapma gösteren yöne ise aşırı duvar kalınlığı denir.
Sebepler:
1) Tüpün düzgün ısınmaması.
2) Delme makinesinin yanlış ayarlanması.
Kontrol: Her bir boruyu ölçün, uçtaki sapma kesilmeli ve tam boydaki sapma düzeltilmeli veya hurdaya çıkarılmalıdır.
3. Dış çap sapması
Özellikler: Çelik borunun dış çapı standarttan daha büyüktür. Pozitif sapma gösteren boruya büyük dış çap, negatif sapma gösteren boruya ise küçük dış çap denir.
Sebepler:
1) Ölçü alma makinesinin delik tipi çok fazla aşınmış veya yeni delik tipi tasarımı mantıklı değil.
2) Son haddeleme sıcaklığı kararsızdır.
Kontrol: Her bir boruyu ölçün ve fazla çapı olan boru yeniden gözden geçirilmeli veya hurdaya çıkarılmalıdır.
4. Bükme
Özellikler: Çelik boru, uzunluğu boyunca düz değildir veya çelik borunun ucundaki kıvrıma "kaz başı kıvrımı" denir.
Sebepler:
1) Yapay ısı muayenesi sırasında yerel su soğutma.
2) Doğrultma sırasında yanlış ayarlama ve doğrultma silindirinin ciddi şekilde aşınması.
3) Ölçü alma makinesinin yanlış işlenmesi, montajı ve ayarlanması.
4) Kaldırma ve taşıma sırasında oluşan eğilme.
Kontrol: Eğilme standartı aştığında ikinci kez düzeltilebilir, aksi takdirde hurdaya ayrılır. Düzeltilemeyen "kaz başı eğriliği" olan parça çıkarılmalıdır.
5. Uzunluk sapması
Özellikler: Çelik borunun uzunluğu gereksinimi aşıyor; pozitif sapma fazlalığına uzun uzunluk, negatif sapma fazlalığına ise kısa uzunluk denir.
Sebepler:
1) Boru kütüğünün uzunluğu standartı aşıyor.
2) Dengesiz yuvarlanma.
3) Kesme vb. işlemler sırasında yetersiz kontrol.
Kontrol: Uzun borular kesilir veya yeniden değerlendirilir, kısa borular yeniden değerlendirilir veya hurdaya ayrılır.
Yayın tarihi: 17 Aralık 2024